napis alt
napis alt

napis alt
napis alt
napis alt
neurofizjoterapia.pl

Muzykoterapia - metody i techniki

 

muzykoterapiaMuzykoterapia jest dzisiaj powszechnie uważana za jedną z form lub narzędzi psychoterapii. Według Kratochwila „psychoterapia jest zamierzonym korygowaniem zaburzeń czynności organizmu środkami psychologicznymi, takimi jak: słowo, mimika, milczenie, więzi emocjonalne, uczenie się, manipulowanie środowiskiem i inne." Wśród niewymienionych środków znajduje się sztuka, a w jej ramach muzyka.

W muzykoterapii leczniczy wpływ na uczestnika terapii wywierany jest, według Schwabego, przez różne elementy i rodzaje muzyki, a także przez zróżnicowane formy jej odbierania i uprawiania. Do elementów strukturalnych muzyki, jak wiadomo, należą: rytm, melodia, dynamika, harmonia, barwa, tempo i inne. Oddziaływanie tych muzycznych elementów na człowieka może mieć znaczenie dla stymulowania funkcji psychomotorycznych oraz kształtowania przebiegu napięć i odprężeń psychofizycznych. W celu uzyskania efektów leczniczych, w poszczególnych technikach muzykoterapii wykorzystuje się różne elementy: metrum i tempo w kinezyterapii, rytmikę w choreoterapii, melodię w śpiewoterapii itd. Bogata literatura muzyczna pozwala na wybór utworów muzycznych zróżnicowanych pod względem okresu, stylu, typu i kierunku melodii, faktury i aparatu wykonawczego. Wybór utworów o określonym oddziaływaniu na pacjenta wymaga posiadania przez muzykoterapeutę odpowiednich kompetencji, wielkiego doświadczenia, znajomości indywidualnych potrzeb i uwarunkowań socjopsychologicznych odbiorców.

Muzykoterapią, w rozumieniu działalności praktycznej, jest postępowanie zmierzające do realizacji konkretnych celów terapeutycznych. Może ona doprowadzić do oczekiwanych wyników jedynie wówczas, kiedy będzie prowadzona w sposób systematyczny i metodyczny. Od chwili wielkiego zainteresowania się problematyką dzieci opóźnionych w rozwoju, które nastąpiło w USA z inicjatywy prezydenta Kennedy'ego w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku, opracowano wiele programów terapii ukierunkowanych na zindywidualizowane cele wychowawcze. Wiele z nich wykorzystuje muzykoterapię właśnie do realizacji takich celów wychowawczych, jak: stymulacja fizyczna, doskonalenie koordynacji ruchowej, dostarczenie doświadczeń społecznych, uczenie prawidłowych sposobów wyrażania uczuć, przeżywanie samozadowolenia. Szczególnie często wykorzystuje się elementy współczesnych systemów wychowania muzycznego trzech twórców: Orffa, Dalcroze'a oraz Kodalya. Wszyscy trzej, jak twierdzi M. Przychodzińska-Kaciczak, stworzyli programy, których celem jest wychowanie dla muzyki i przez muzykę. Jednocześnie przyczynili się do zrozumienia, jak kontakt dziecka z muzyką wpływa na całą jego osobowość. Dalcroze, twórca metody rytmiki, wyeksponował w swoim programie ruch, twórczą aktywność dzieci oraz przyjemność, którą powinna dawać im muzyka. Orff położył nacisk przede wszystkim na twórczość dziecięcą, muzykowanie oraz satysfakcję płynącą z wykonania choćby najłatwiejszych zadań muzycznych. Ćwiczenia systemu Orffa wykorzystywane były w szkole specjalnej w Salzburgu w celu pobudzania rozwoju umysłowego dzieci poddawanych systematycznym zajęciom wokalno-instrumentalnym.

Wpływ ćwiczeń muzycznych na inteligencję uczniów wykazał również węgierski kompozytor i pedagog Kodaly. Stwierdził on większą sprawność czynności umysłowych u dzieci poddanych intensywnemu programowi wychowania muzycznego w szkołach podstawowych.

Patrząc na klasyfikację metod i form stosowanych we współczesnej muzykoterapii należy wspomnieć o Elżbiecie Galińskiej, która podjęła próbę ich uporządkowania. Autorka wyróżnia siedem grup metod ze względu na funkcje, jakie pełni muzyka w psychoterapii:

  1. odreagowująco - wyobrażeniowe oraz aktywizujące emocjonalne - muzyka jest środkiem katalizującym i intensyfikującym u pacjenta proces wyobrażeniowy. Wyzwala wyobrażenia wzrokowe o charakterze projekcyjnym, wywołuje dużo skojarzeń pozamuzycznych. Pobudzając emocje sprzyja katharsis, czyli wyzwoleniu zablokowanej energii emocjonalnej.
  2. treningowe - oparte na różnych wariantach treningu autogennego Schultza. Nawiązujące do teorii uczenia się, w szczególności do koncepcji odruchów warunkowych Pawłowa. Chodzi w nich o nauczenie pacjenta usuwania napięcia psychofizycznego. Początkowe eksperymenty polegały na wytwarzaniu związku czasowego między bezwarunkowym działaniem środka nasennego a muzyką, która "aplikowana" łącznie z lekarstwem stawała się bodźcem warunkowym samoczynnie wywołującym sen.
  3. relaksacyjne - stosowane w różnych dziedzinach medycyny. Stosowane m.in. do zestawów nagrań działających wybitnie kojąco i relaksująco. Wykorzystuje się m.in. utwory Chopina, które charakteryzują się działaniem "odprężającym", ale jednocześnie obniżają nadmiernie wysokie ciśnienie o ok. 10 do 15 mm słupa rtęci.
  4. komunikatywne - związane z uczeniem komunikacji społecznej. W trakcie rozmaitych zadań muzycznych pacjenci uczą się nowych za­chowań społecznych i emocjonalnych, np. współdziałania, przeciwstawiania się osobom znaczącym, wczuwania się w to, co ktoś chce wyrazić.
  5. kreatywne - w postaci improwizacji instrumentalnej, wokalnej i ruchowej. Do tej grupy należy elementarne muzykowanie wg metody Orffa, podczas której pacjenci realizują proste formy muzyczne na in­strumentach muzycznych, np. rondo rytmiczne i kanon rytmiczny.
  6. kontemplacyjne - program muzyczny wywołuje w trakcie słuchania muzyki organowej np. intensywne przeżycia piękna, uczucia wzniosłości lub pobudza do kontemplacji
  7. aktywizujące – wszelkiego rodzaju ćwiczenia pobudzająco - aktywizujące najczęściej o charakterze zabaw ruchowych przy muzyce

W treningu autogennym Schultza pacjent nabywa umiejętność dowolnego rozluźniania i kontrolowania napięcia mięśniowego, regulowania funkcji wegetatywnych, neutralizowania świadomości i uwalniania jej od nieprzyjemnych stanów napięciowych. Dochodzi do tego w wyniku wielokrotnych ćwiczeń pod kierunkiem terapeuty przy jednoczesnym włączeniu własnych wyobrażeń. Schwabe w swojej regulatywnej muzykoterapii zaleca pacjentowi, aby w trakcie słuchania muzyki w pozycji leżącej kierował myśli ku muzyce, jak również przenosił je na własne stany somatyczne. Metodę treningu autogennego z podkładem muzycznym wprowadzili w Polsce Cwynar i Aleksandrowicz, wydając specjalną płytę relaksacyjną.

Ze względu na sposób organizacji działań leczniczych można wyróżnić muzykoterapię indywidualną i grupową. Przez muzykoterapię indywidualną należy rozumieć leczenie muzyką każdego pacjenta osobno. W tym przypadku postępowanie lecznicze uzależnione jest od wzajemnego stosunku terapeuta - pacjent oraz celowości doboru środków muzycznych. E. Dąbrowska przytacza przykład pacjentki cierpiącej na poważną chorobę układu nerwowego ograniczającą sprawność fizyczną, wobec której stosowano muzykoterapię indywidualną. Po poznaniu upodobań muzycznych i typu wrażliwości estetycznej wnikliwie dobierano zestawy utworów przeznaczonych do indywidualnego odbioru. Były to: Serenada smyczkowa z Kwartetu smyczkowego F-dur Haydna, Koncert skrzypcowy G-dur cz. II Mozarta, Concerto grosso Vivaldiego, 4 pory roku Haydna, wolne części koncertów itp. Utwory te pozwalały pacjentce uspokoić się, zapomnieć o jej nieuleczalnej chorobie i tragicznej sytuacji, działały antydepresyjnie i aktywizująco. Stosowanie muzykoterapii grupowej wymaga przeprowadzenia odpowiedniego doboru grupy (zwykle ilość osób od 6 do 12) ze względu na płeć, wykształcenie, cechy osobowości, poziom kultury i upodobań muzycznych. Muzykoterapia grupowa może być ukierunkowana (tzw. dyrektywna), bądź nieukierunkowana (tzw. niedyrektywna). W przypadku niedyrektywnej muzykoterapii grupowej pacjentom proponuje się udział w przygotowanym programie muzycznym w formie jakiejś imprezy muzycznej z prelekcją na temat muzyki, koncertu, recitalu, czy odtwarzania muzyki z taśm. Ten typ leczenia ma, zdaniem Schwabego, podrzędne znaczenie w leczeniu nerwic ze względu na mały efekt terapeutyczny. W większości są to receptywne formy sprzyjające powstawaniu postawy konsumpcyjnej, choć mogą też przybierać postać aktywnych imprez muzykoterapeutycznych organizowanych przez samych pacjentów. Pewne niebezpieczeństwo tkwi w fakcie, że tylko niektórzy członkowie są "czynni" muzycznie, a reszta grupy jest nastawiona na bierną obserwację wydarzeń. W tej odmianie terapii nie istnieje ani założenie, ani ko­nieczność rozwijania integracji zespołowej. Kontakty pojedyńczych członków pozostają luźne i niekierowane. W dyrektywnej muzykoterapii grupowej sama grupa musi być czynna, gdyż nie prezentuje się jej żadnego gotowego programu. Zadania muszą być tak przemyślane, aby wszyscy członkowie grupy byli bez przerwy aktywizowani. Zakłada się, że w czasie aktywnej działalności muzycznej jednostka będzie musiała ścierać się ze społecznością, a zatem będzie musiała uporać się ze swoim złym za­chowaniem. Dodatkowo będzie musiała kierować uwagę na wydarzenia somatyczne związane z czynnościami własnego ciała, np. rozluźnianie i napinanie mięśni szyi oraz krtani podczas śpiewania.

Wspomniano już wcześniej o podziale na muzykoterapię receptywną i aktywną. Muzykoterapia receptywna polega na słuchaniu muzyki i przekazywaniu odczuć muzycznych przez pacjentów oraz obejmuje dyskusję psychoterapeutyczną związaną z tymi odczuciami i zaistniałymi w trakcie słuchania sytuacjami. Muzykoterapia aktywna obejmuje różnego rodzaju "produkcje" dźwiękowe pacjentów, wykonywane najczęściej na instrumentarium Orffa. Skala różnorodności instrumentów jest na tyle duża, że każdy pacjent, zależnie od swoich preferencji i stanu psychicznego, może wybrać odpowiedni dla siebie w danej chwili instrument. Wybór instrumentu ze względu na jego dźwięk, a także kształt może zawierać informacje pomocne przy diagnozowaniu osobowości pacjenta, choć znacznie więcej daje interpretacja samej produkcji dźwiękowej.

Galińska dzieli instrumenty na:

  • mocne - wielki bęben, talerze
  • hałaśliwe - grzechotki, tamburyny, kastaniety orkiestrowe, werble
  • delikatne, ciche, dźwięczne - dzwonki, triangle
  • melodyjne, o różnych możliwościach wyrazowych
  • duże rozmiarami - ksylofony, metalofony
  • neutralne - pudełka akustyczne

Do terapii aktywnej należy zaliczyć śpiewoterapię, zwaną także meloterapią oraz choreoterapię. Leczenie śpiewem uważane jest w koncepcji Schwabego za najważniejszą metodę muzykoterapii grupowej, która dotyczy leczenia nerwic oraz zaburzeń czynnościowych. Śpiew umożliwia bezpośrednie porozumiewanie się w płaszczyźnie społecznej, a także somatyczne przeżywanie napięcia i rozluźnienia. Specyfika leczenia śpiewem wiąże się z faktem, że każdy człowiek posiada pewne wrodzone zdolności do śpiewania i należy mu umożliwić emocjonalne wypowiadanie się w sposób bardziej spontaniczny i elementarny, niż przy pomocy mowy. O ile u wszystkich dzieci przejawia się od piątego roku życia swobodne używanie głosu śpiewaczego w postaci piosenek dziecięcych, to jednak wraz z wiekiem zdolność ta zanika, względnie podlega kontroli wartościującej. Terapia śpiewem daje chorym możliwość „wyśpiewania się" aby pobudzić czy zrekonstruować sferę emocjonalną, by "współdźwięczeć" z piosenką w smutku, tęsknocie czy radości. Do tego celu szczególnie przydatne są pieśni ludowe i kanony oraz pieśni artystyczne, zwłaszcza o nastroju optymistycznym, refleksyjnym czy podkreślające uczuciowość, wreszcie ćwiczenia melodyczno - rytmiczne.

W choreoterapii dąży się do tego, aby ruch taneczny o stopniowanej intensywności i złożoności koordynacyjnej wpłynął na poprawę funkcjonowania społecznego oraz na podniesienie sprawności i elastyczności psychomotorycznej. Program choreoterapii składa się z tańca (polskie tańce narodowe, regionalne, towarzyskie i aktualnie modne), ćwiczeń muzyczno-ruchowych, zabaw rytmicznych, ćwiczeń oddechowych, rozluźniających i kształtujących postawę ciała oraz improwizacji ruchowych.Wszystkie te formy przeplatają się wzajemnie ze sobą w realizowanych zestawach muzyczno-ruchowych. Ruch taneczny działa na uczestnika terapii wszechstronnie w kilku płaszczyznach, angażując jednocześnie analizator ruchowy, słuchowy, wzrokowy i dotykowy. Pomaga wyzbyć się izolacji, usprawnia podejmowanie decyzji, umożliwia korektę zaburzonych stosunków interpersonalnych, daje trening sprawności fizycznej, koncentracji uwagi, pozwala na uzewnętrznianie różnych nastrojów oraz dostarcza przeżyć estetycznych.

Według Modelu Mobilnej Rekreacji Muzycznej znanego polskiego muzykoterapeuty Macieja Kieryła, zajęcia z elementami muzykoterapii to układ zróżnicowanych pod względem formy ćwiczeń ruchowych, oddechowych i wyobrażeniowych, odbywających się przy muzyce. Każde z nich stymuluje aktywności innego typu. Techniki i metody proponowane w Mobilnej Rekreacji Muzycznej doskonale nadają się do wprowadzenia na zajęciach muzycznych i plastycznych w szkole. Szczególnie przydatne są w pracy nauczyciela z dziećmi nadpobudliwymi psycho - ruchowo, opóźnionymi w rozwoju oraz niepełnosprawnymi. Według tego modelu zajęcia z muzyki tworzy pięć wiążących się ze sobą etapów: „odreagowania", „zrytmizowania", „uwrażliwienia", „relaksacji" i „aktywizacji". W skrócie OZURA. Mają one charakter mobilny, gdyż w zależności od potrzeb „leczniczych" można zmieniać ich kolejność, powtarzać lub w zależności od sytuacji - redukować. Każda faza spełnia odrębną rolę terapeutyczną.

I. Faza „odreagowania"

Krótkie, dość szybkie ćwiczenia ruchowe lub emisyjne w celu zmniejszenia napięcia psychofizycznego. Zadania wykonywane przy dynamicznej muzyce o wyraźnie zaznaczonym rytmie lub bez podkładu muzycznego. Swobodny spontaniczny taniec.

Seria „trzech oddechów" - rodzaj przerywnika wprowadzanego na różnych etapach zajęć w celu zapobieganiu znużeniu i osłabieniu koncentracji.

Pytanie skierowane do dzieci: „Jak się dzisiaj czujesz?" lub „Jak się teraz czujesz?" - pytanie o charakterze diagnostycznym i terapeutycznym, stawiane na początku i na końcu zajęć w celu ustalenia przez terapeutę (nauczyciela), jakie jest aktualne samopoczucie pacjentów (dzieci). Wprowadzane także w celu nauki uważnego i głębszego „wsłuchiwania się" w swoje ciało, lepszego rozróżniania i nazywania emocji. W ten sposób kształtuje się również świadomość, że u podłoża złego samopoczucia leży zawsze określona przyczyna. Wspomnianymi pytaniami poszerza się także wiedzę o sobie, jak również pozostałych członkach grupy.

Krótka rozmowa z dziećmi w celu ustalenia, co robią w wolnym czasie, jaka panuje w domu atmosfera (np. jak spędziłeś weekend, minione święta itp.), a także przygotowania się do aktywnego udziału w dalszych zajęciach grupowych.

II. Faza „rytmizacji”

Krótkie ćwiczenia muzyczno-ruchowe lub zadania z udziałem instrumentów perkusyjnych, poddane dyscyplinie rytmicznej. Stosowane w celu pogłębienia odreagowania oraz uporządkowania i zintegrowania grupy. Kontynuacja fazy poprzedniej - wszystkie wykonywane zadania powinny mieć ścisły związek z realizowanym tematem i stanowić wprowadzenie do głównego etapu zajęć.

Seria „trzech oddechów" (ewentualnie ćwiczenie emisyjne).

III. Faza „uwrażliwienia"

Realizacja głównych treści tematu z jednoczesnym włączeniem ćwiczeń terapeutycznych, np. elementy pantomimy, psychodramy muzycznej. Ekspozycja zadań związanych z:

  • percepcją muzyki - nauka pełnego, głębokiego i świadomego odbioru muzyki, uwrażliwienie na jej przebieg, nastrój, charakter; uświadomienie, że istnieje ścisły związek między emocjami odbiorcy, a słuchanym lub wykonywanym utworem; nauka rozróżniania, nazywania i wyrażania różnych stanów emocjonalnych
  • ekspresją - ćwiczenia muzyczno - ruchowe, elementy pantomimy, psychodramy muzycznej; opanowanie podstawowych wiadomości o muzyce, np. wartości rytmicznych, metrum, artykulacji, dynamiki, agogiki; rozwój zdolności muzycznych - m.in. nauka wyrażania różnych stanów emocjonalnych za pomocą ruchów, gestów, mimiki lub ilustracji na instrumentach perkusyjnych; głosem - własnych odczuć bądź tematów narzuconych przez nauczyciela lub terapeutę
  • plastyką - wykonywanie prac plastycznych w trakcie słuchania utworów muzycznych związane z zaznaczaniem zauważonych elementów muzycznych, takich jak: budowa, forma, charakter utworu, artykulacja, barwa, dynamika, agogika itp, które decydują o wyrazie i nastroju; eksponowanie własnych odczuć, refleksji, skojarzeń; ćwiczenia te służą zarówno rozwijaniu wyobraźni, zdolności muzycznych, jak i wzbogacaniu sfery uczuciowej i usprawnianiu czynności umysłowych (koncentracji, pamięci, uwagi, szybkiego myślenia) oraz stwarzają chęć do indywidualnych wypowiedzi, wyrażania osobistych przeżyć i „bezpiecznego" wyładowania nadmiernie nagromadzonej energii

Seria „trzech oddechów".

IV. Faza „relaksacji"

Ćwiczenia izometryczne polegające na stopniowym, aż do maksimum, napinaniu mięśni, a następnie ich rozluźnianiu. Służą rozwijaniu i wzmacnianiu wszystkich partii mięśniowych, poprawiają kondycję fizyczną i redukują napięcie nerwowe. Ćwiczenia izometryczne często są wykorzystywane i wprowadzane na początku treningu relaksacyjnego.

Trening relaksacyjny z elementami wizualizacji jest przeżyciem zmysłowym, a zarazem jedną z technik stosowanych w psychoterapii, która posiada cechy relaksacji, autosugestii i antycypacji. Polega na wywoływaniu określonych obrazów i wizji, np. kształtu jakiegoś przedmiotu, w celu uruchomienia procesów uświadamiania własnego ciała i psychiki. Wizualizacja pobudza potencjał człowieka w jego własnym zmaganiu z chorobami.

Treningiem relaksacyjnym może być również wysłuchanie jednego lub dwóch utworów o charakterze wyciszającym. Mówimy wtedy o ćwiczeniu relaksacyjnym w oparciu o trening autogenny Schultza, który stosowany jest w celu złagodzenia napięcia psychofizycznego, wyciszenia oraz regulacji funkcji wegetatywnych organizmu. Przy spokojnej, cicho odtwarzanej muzyce terapeuta podaje sugestie odprężenia, odpoczynku, spokoju, ciepła, przebywania na łonie przyrody. Osoby poddawane treningowi powinny znajdować się w wygodnej pozycji, np. leżącej, w pomieszczeniu izolowanym od silnych, nieoczekiwanych i rozpraszających uwagę bodźców. Trening autogenny Schultza jest metodą oddziaływania na własny organizm i życie psychiczne, polegającą na wyzwalaniu przez samego siebie reakcji odprężenia i koncentracji oraz stosowaniu prostych form autosugestii.

V. Faza „aktywizacji"

Wysłuchanie utworu o żywszym tempie, miłym nastroju, ewentualnie krótkie ćwiczenia ruchowe - przywrócenie naturalnej aktywności życiowej i motywacji do działania.

Wysłuchanie i analiza dwóch lub trzech kontrastujących miniatur instrumentalnych bądź fragmentów większych form wokalno - instrumentalnych i instrumentalnych - uwrażliwienie na podstawowe elementy muzyki, nauka świadomego odbioru utworów.

Pytanie: „Jak się teraz czujesz?"

W trakcie zajęć można stosować elementy ukierunkowanej i nieukierunkowanej muzykoterapii receptywnej (w trakcie zadań poświęconych percepcji muzyki) oraz elementy muzykoterapii opartej na aktywnym muzykowaniu (w połączeniu z ćwiczeniami o charakterze ekspresyjnym).

W ramach pierwszej formy terapii wprowadza się elementy muzykoterapii regulatywnej, komunikatywnej oraz techniki zadaniowo - wyobrażeniowe (projekcyjne). Celem muzykoterapii regulatywnej jest wywołanie u pacjenta pod wpływem słuchanego utworu stanu odpoczynku lub łagodnej aktywizacji. Techniki muzykoterapii komunikatywnej mają na celu wzmocnienie wzajemnych kontaktów, budowanie zrozumienia i zaufania w grupie. Techniki zadaniowo - wyobrażeniowe opierają się na działaniu mechanizmu percepcji. Po wysłuchaniu muzyki nakłania się dzieci do dyskusji na temat np. istoty i genezy powstałych skojarzeń. Technikę tę można stosować zarówno w celach diagnostycznych, jak i terapeutycznych - na podstawie wypowiedzi uczestników można ustalić, jakie jest ich samopoczucie oraz na ile te wyobrażenia są zgodne z charakterem utworu lub jak dalece odbiegają od rzeczywistości.

Przedstawiona powyżej Mobilna Rekreacja Muzyczna (MRM) nawiązuje do trzech rodowodów muzykoterapii: biblijnego, plemiennego i antycznego oraz pięciu teorii (kierunków) muzykoterapii: psychagogicznego, psychofizjologicznego, behawioralnego, komunikacyjnego, psychoanalitycznego.

Odbiorca traktowany jest jako całość - jedność psychofizyczna. Odbierany jest przez terapeutę na poziomie komunikacji:

  • fizjologicznej - zmiany częstości oddechu, akcji serca, napięcia mięśniowego
  • psychoemocjonalnej - naprzemienne stany aktywności i relaksu, przyjemność z grupowej zabawy
  • poznawczej - zmiany zachowań

W MRM pamiętając, że muzyka działa równocześnie na some i psyche, zaczynając od uruchomienia ciała stopniowo, do maksymalnej ekspresji, poprzez zrytmizowanie, poprawę koordynacji ruchowej, muzykowanie perkusyjne, wygrywanie emocji, zbliżamy się do szerokiego uwrażliwienia kulturowego i relaksu. Efekty MRM ujawniają się:

  • natychmiast - następuje zmiana nastroju, korekta postawy, pogłębienie oddechu, wzrost lub spadek napięcia mięśniowego
  • po trzykrotnym treningu - następuje utrwalenie sprawności psychofizycznej, ułatwienie wykonywania ćwiczeń usprawniających, szersze spojrzenie na wykorzystanie muzyki, redukcja negatywnych objawów psychofizycznych (ustąpienie zmęczenia, poprawa kondycji, nastroju, aktywności życiowej, podwyższenie poczucia wartości), uzyskanie satysfakcji z aktywnego wykorzystania muzyki.

Muzyka działa jako bodziec warunkowy stymulujący w zależności od rodzaju barwy, tempa, dynamiki i rodzaju ćwiczeń. Muzyka określana jest jako czynnik pozytywny (aktywizacja, uwrażliwienie, relaks) lub negatywny (obiekt krytyki, odreagowanie) kierunek behawioralny. MRM wykorzystuje jednorodne emocjonalnie utwory muzyki poważnej o charakterze relaksacyjnym. Jest to kontynuacja myśli prof. J. Aleksandrowicza, S. Cwynara, J. Boguszam, T. Natansona: tezy o obniżeniu wzmożonego napięcia psychofizycznego towarzyszącego chorobom psychosomatycznym - rodowód biblijny. W MRM - w trakcie ćwiczeń odreagowujących, integrujących, relaksu i muzykowania -  wykorzystuje się kierunek psychoanalityczny nawiązujący do koncepcji „katharsis". Podczas stosowania niekonwencjonalnych źródeł dźwięku muzykowania zabawowego następuje regresja do lat dziecięcych. MRM integruje grupę przyczyniając się do tworzenia „my", a także, w myśl arystotelowskiej zasady IZO, wykorzystuje porządkujące działanie muzyki, zmienność napięć, reakcje odbiorcy. Zajęcia rozpoczynają się w nastroju, jaki reprezentuje uczestnik terapii. Dzięki plastyczności i zmienności MRM może wspierać każde działanie profiiaktyczno-lecznicze. Muzyka relaksacyjna ułatwia wykonywanie miękkiego ruchu, oddechu, uwrażliwia lub jest tłem czynności codziennych. Muzyka aktywizacyjna zachęca do ruchu, tańca, integruje, koordynuje ruch, odreagowuje napięcia, ułatwia perkusyjne muzykowanie - kierunek psychoflzjologiczny. W MRM wykorzystuje się różne rodzaje muzyki, podkreślając w ten sposób znaczenie umuzykalniania (podczas drugiego kontaktu) muzyką programową. Pierwszy kontakt to poszanowanie rzeczywistej wrażliwości muzycznej odbiorcy i stopniowe wprowadzanie muzyki poważnej.

Muzykoterapia, mimo swojej „młodości" wśród dziedzin terapii pedagogicznych, znajduje szerokie zastosowanie w neuropsychiatrii, głównie w przypadkach:

  • opóźnień w rozwoju
  • uszkodzeń mózgu
  • autyzmu
  • zaburzeń zachowania,
  • nerwic

jak również:

  • niedowładów
  • upośledzenia umysłowego
  • profilaktyki

W wyniku wieloletnich obserwacji nad przydatnością terapii muzycznej okazało się, że zajęcia muzyczno - ruchowe z włączeniem śpiewu i słuchania muzyki stanowią zespół silnie działających bodźców, które ożywiają dzieci i młodzież pod względem emocjonalnym, dostarczają im pozytywnych odczuć psychosomatycznych oraz ułatwiają i wzbogacają przebieg procesu rehabilitacji. Edukacja muzyczna przebiega podobnie jak u dzieci rozwijających się normalnie. Pewne etapy możliwe są jednak do osiągnięcia z kilkuletnim opóźnieniem. Oznacza to, że nauczanie np. śpiewu wymaga dużego wysiłku i nakładu pracy, a efekty terapeutyczne uzyskuje się dopiero po kilku latach. O ile obserwuje się spontaniczne granie utworu po jego wyuczeniu, o tyle nie stwierdzono spontanicznego śpiewania u młodzieży upośledzonej umysłowo. Fakt ten może wiązać się z ubóstwem doznań uczuciowych. Ponadto zaobserwowano, że w czasie gry pojawia się skłonność do izolacji od otoczenia, która jednak nie ma charakteru transu. Przeciwnie, wskazuje na całkowite pochłonięcie wykonywaną czynnością. Należy jeszcze dodać, że muzykoterapia wykazuje silne oddziaływanie na motywację dzieci przez ogólną stymulację, wzmocnienie zainteresowania, a przede wszystkim poprzez podtrzymanie sensu rozrywki i zabawy.

 

Iwona Nawrot

 

źródło:
pl.scribd.com